ส้มแขก

ทำความรู้จักกับส้มแขก

ส้มแขกเป็นพืชในวงศ์ Clusiaceae มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Garcinia cambogia หรือบางครั้งเรียกว่า Garcinia gummi-gutta เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางที่พบได้ในเขตร้อนชื้น พืชชนิดนี้เป็นที่รู้จักมานานในภูมิภาคเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผลของส้มแขกถูกนำมาใช้ในการปรุงอาหารและในตำรายาพื้นบ้านมาหลายร้อยปี

ในประเทศไทย ส้มแขกเป็นที่รู้จักกันดีในหมู่ชาวบ้านทางภาคใต้ เนื่องจากเป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในสภาพอากาศร้อนชื้น ชื่อเรียกในภาษาไทยอาจแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่น ส้มพะงุน ส้มควาย หรือมะขามแขก การทำความเข้าใจลักษณะของส้มแขกจะช่วยให้สามารถระบุและใช้ประโยชน์ได้อย่างเหมาะสม

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และการสังเกตต้นส้มแขก

ต้นส้มแขกเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง มีความสูงประมาณ 5-12 เมตร ลำต้นตั้งตรง เปลือกต้นมีสีน้ำตาลเทา ผิวค่อนข้างเรียบ เรือนพุ่มแผ่กว้างเป็นทรงกลม กิ่งก้านแตกแขนงออกจากลำต้นอย่างเป็นระเบียบ ทำให้ต้นไม้มีรูปทรงที่สวยงาม

ใบของส้มแขกเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ รูปไข่หรือรูปรี ขนาดกว้างประมาณ 5-8 เซนติเมตร ยาวประมาณ 10-15 เซนติเมตร ปลายใบแหลม โคนใบมน ขอบใบเรียบ ผิวใบด้านบนเป็นสีเขียวเข้มเป็นมัน ส่วนด้านล่างสีอ่อนกว่า เส้นใบเห็นได้ชัดเจน

ผลส้มแขกเป็นลักษณะเด่นที่ช่วยในการระบุได้ง่าย ผลมีลักษณะกลมแป้น คล้ายฟักทอง มีร่องแบ่งเป็นพูชัดเจนประมาณ 6-8 พู ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5-8 เซนติเมตร เมื่อดิบมีสีเขียว เมื่อสุกจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือส้มอมแดง รสชาติเปรี้ยวจัด

  • ลำต้น: ไม้ยืนต้นสูง 5-12 เมตร เปลือกสีน้ำตาลเทา ผิวค่อนข้างเรียบ
  • ใบ: ใบเดี่ยวรูปไข่ สีเขียวเข้มเป็นมัน ยาว 10-15 เซนติเมตร
  • ดอก: ดอกขนาดเล็ก สีเหลืองหรือแดง ออกเป็นกระจุกตามกิ่ง
  • ผล: กลมแป้น มีร่องเป็นพู 6-8 พู สีเหลืองถึงส้มเมื่อสุก รสเปรี้ยวจัด
  • แหล่งกำเนิด: อินเดีย อินโดนีเซีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
  • สภาพแวดล้อม: ชอบที่ร้อนชื้น ดินร่วนระบายน้ำดี พบมากในป่าดิบชื้น
ข้อควรระวัง

การเก็บหรือใช้ส้มแขกจากธรรมชาติควรมั่นใจว่าสามารถระบุชนิดพืชได้อย่างถูกต้อง เนื่องจากพืชในสกุล Garcinia มีหลายชนิดที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน หากไม่แน่ใจควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านพฤกษศาสตร์หรือนักสมุนไพรที่มีความรู้ก่อนนำไปใช้ประโยชน์

คำถามที่พบบ่อย

ส้มแขกมีชื่อเรียกอื่นว่าอะไรบ้าง
ส้มแขกมีชื่อเรียกหลากหลายตามท้องถิ่น เช่น ส้มพะงุน ส้มควาย มะขามแขก ชะมวงช้าง ส่วนในภาษาอังกฤษมักเรียกว่า Garcinia หรือ Malabar Tamarind ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Garcinia cambogia หรือ Garcinia gummi-gutta
ส้มแขกพบได้ที่ไหนในประเทศไทย
ในประเทศไทย ส้มแขกพบได้มากในภาคใต้ เนื่องจากสภาพอากาศร้อนชื้นเหมาะสมกับการเจริญเติบโต นอกจากนี้ยังอาจพบในภาคตะวันออกและบางพื้นที่ของภาคกลางที่มีความชื้นสูง มักเจริญเติบโตในป่าดิบชื้นหรือบริเวณริมลำธาร
จะแยกส้มแขกออกจากพืชชนิดอื่นในสกุลเดียวกันได้อย่างไร
ส้มแขกมีลักษณะเด่นคือผลกลมแป้นมีร่องเป็นพูชัดเจน 6-8 พู คล้ายฟักทองขนาดเล็ก เมื่อสุกจะมีสีเหลืองถึงส้ม รสเปรี้ยวจัด หากต้องการระบุให้แน่ชัด ควรสังเกตลักษณะใบ ดอก และผลประกอบกัน หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านพฤกษศาสตร์

หัวข้อที่เกี่ยวข้อง

หากคุณต้องการระบุชนิดพืชสมุนไพรอย่างแม่นยำ การใช้แอปพลิเคชันระบุพันธุ์พืชหรือการปรึกษานักพฤกษศาสตร์จะช่วยให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องและปลอดภัย

ข้อมูลนี้มีไว้เพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ กรุณาปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้สมุนไพรใดๆ