บอระเพ็ดคืออะไร ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และแหล่งกำเนิด

รู้จักบอระเพ็ด สมุนไพรเถาวัลย์พื้นบ้านของไทย

บอระเพ็ดเป็นพืชสมุนไพรในวงศ์ Menispermaceae ที่มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Tinospora crispa หรือบางครั้งเรียกว่า Tinospora tuberculata พืชชนิดนี้เป็นไม้เถาเลื้อยที่พบได้ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะในประเทศไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ ชื่อพื้นบ้านอาจแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่น เจตมูลหนาม หรือ จุ่งจิง ในบางพื้นที่

บอระเพ็ดเป็นพืชที่คนไทยรู้จักและใช้ประโยชน์มาอย่างยาวนานในระบบการแพทย์แผนไทย พืชชนิดนี้มีลักษณะเด่นที่สามารถสังเกตได้ง่าย จึงเหมาะสำหรับผู้ที่สนใจศึกษาพรรณไม้สมุนไพรพื้นบ้าน การทำความเข้าใจลักษณะทางพฤกษศาสตร์จะช่วยให้สามารถระบุชนิดพืชได้อย่างถูกต้อง

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และวิธีสังเกตบอระเพ็ด

บอระเพ็ดเป็นไม้เถาเลื้อยขนาดกลางถึงใหญ่ ลำต้นมีลักษณะกลม เปลือกมีปุ่มปมนูนเป็นตุ่มกระจายทั่วลำต้น ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะที่ช่วยในการจำแนกได้ดี เมื่อตัดลำต้นจะพบว่าเนื้อในมีสีเขียวอมเหลือง และมีรสขมจัดเป็นเอกลักษณ์ ลำต้นสามารถเลื้อยพันต้นไม้อื่นได้ยาวหลายเมตร

ใบบอระเพ็ดเป็นใบเดี่ยว รูปหัวใจหรือรูปไข่กว้าง ปลายใบแหลม โคนใบเว้าเป็นรูปหัวใจ ขอบใบเรียบ ผิวใบเกลี้ยงทั้งสองด้าน ก้านใบยาวและบิดเล็กน้อย ใบมีขนาดกว้างประมาณ 5-12 เซนติเมตร และยาวประมาณ 6-15 เซนติเมตร ใบอ่อนมีสีเขียวอ่อน เมื่อแก่จะเป็นสีเขียวเข้ม

ดอกบอระเพ็ดมีขนาดเล็ก สีเหลืองอมเขียว ออกเป็นช่อห้อยลงตามซอกใบหรือตามข้อของลำต้น ดอกเพศผู้และเพศเมียอยู่คนละต้น ผลมีลักษณะกลมรี ขนาดเล็กประมาณ 1 เซนติเมตร เมื่อสุกจะมีสีแดงหรือส้ม พืชชนิดนี้มักออกดอกในช่วงฤดูร้อนถึงต้นฤดูฝน

• ลำต้นกลม มีปุ่มปมนูนคล้ายตุ่มกระจายทั่ว เปลือกสีเขียวอมน้ำตาล
• ใบรูปหัวใจ ปลายแหลม โคนเว้า ผิวใบเกลี้ยงเป็นมัน
• รสขมจัดเมื่อชิมลำต้นหรือใบ เป็นลักษณะเด่นในการจำแนก
• พบตามป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง และริมลำธารทั่วประเทศไทย
• เลื้อยพันต้นไม้อื่นได้ยาวหลายเมตร มักพบตามชายป่าและพื้นที่รกร้าง

คำถามที่พบบ่อย

หัวข้อที่เกี่ยวข้อง