ย่านาง คืออะไร ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และแหล่งกำเนิด
รู้จักย่านาง สมุนไพรพื้นบ้านของไทย
ย่านางเป็นพืชสมุนไพรที่คนไทยรู้จักและใช้ประโยชน์มาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะในภาคอีสานและภาคเหนือ พืชชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tiliacora triandra และจัดอยู่ในวงศ์ Menispermaceae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับบอระเพ็ด ย่านางเป็นไม้เถาเลื้อยที่พบได้ทั่วไปตามป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้ง
ในวิถีชีวิตของคนไทยโบราณ ย่านางถูกนำมาใช้ในหลายรูปแบบ ทั้งเป็นส่วนประกอบในอาหารพื้นบ้านและในตำรับยาสมุนไพรดั้งเดิม ใบย่านางมีสีเขียวเข้มและมีรสชาติเป็นเอกลักษณ์ที่ทำให้เป็นที่นิยมในการประกอบอาหารท้องถิ่นหลายชนิด
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์และการระบุย่านาง
ย่านางเป็นไม้เถาเลื้อยขนาดกลางถึงใหญ่ ลำต้นมีลักษณะเป็นเถากลมสีเขียวอมน้ำตาล เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้ม เถามีความเหนียวและสามารถเลื้อยพันต้นไม้อื่นได้สูงหลายเมตร ลำต้นอ่อนจะมีขนอ่อนปกคลุม แต่เมื่อแก่จะเรียบเกลี้ยง
ใบย่านางเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ รูปไข่หรือรูปหัวใจ ปลายใบแหลม โคนใบมนหรือเว้าเล็กน้อย ขอบใบเรียบ ใบมีขนาดกว้างประมาณ 3-6 เซนติเมตร ยาว 5-10 เซนติเมตร ผิวใบด้านบนสีเขียวเข้มเป็นมัน ด้านล่างสีอ่อนกว่าและมีขนอ่อนประปราย ก้านใบยาวประมาณ 1-2 เซนติเมตร
ดอกย่านางมีขนาดเล็ก สีเหลืองอมเขียว ออกเป็นช่อตามซอกใบหรือตามข้อของลำต้น ดอกแยกเพศอยู่คนละต้น ผลมีลักษณะกลมรี สีเขียวเมื่ออ่อนและเปลี่ยนเป็นสีเหลืองส้มเมื่อสุก ภายในมีเมล็ดแข็ง 1 เมล็ด
- ลำต้นเป็นเถาเลื้อย สีเขียวอมน้ำตาล มีความเหนียว เลื้อยพันต้นไม้ได้สูงหลายเมตร
- ใบเป็นใบเดี่ยว รูปไข่หรือรูปหัวใจ ปลายแหลม ผิวใบด้านบนเป็นมันสีเขียวเข้ม
- พบได้ทั่วไปในป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง และตามชายป่าในภาคอีสาน ภาคเหนือ และภาคกลาง
- มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบในไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม และมาเลเซีย
การเก็บย่านางจากธรรมชาติควรมั่นใจว่าสามารถระบุชนิดได้ถูกต้อง เนื่องจากมีพืชบางชนิดที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน หากไม่แน่ใจควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ที่มีความรู้ด้านพฤกษศาสตร์ก่อนนำมาใช้ประโยชน์
คำถามที่พบบ่อย
หัวข้อที่เกี่ยวข้อง
หากต้องการระบุชนิดพืชสมุนไพรอย่างแม่นยำ การใช้แอปพลิเคชันระบุพืชหรือปรึกษานักพฤกษศาสตร์อาจช่วยให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องและปลอดภัยยิ่งขึ้น